ԱՄՆ-Իրան լարվածությունը Հորմուզի նեղուցում հասել է այնպիսի կետի, որը Չինաստանը՝ Պարսից ծոցի ամենակարևոր տարանցիկ ճանապարհով նավթի աշխարհի խոշորագույն ներմուծողը, չի կարող անտեսել։

Ի պատասխան Թեհրանի՝ ԱՄՆ-ի հետ կապված նավերի ջրային ուղիներով երթևեկությունը սահմանափակելու որոշման, Թրամփի վարչակազմը սկսել է «երկրորդական շրջափակում» իրականացնել Հորմուզի նեղուցում։ Այս «կրկնակի շրջափակումը» ավելի ու ավելի է անհանգստացնում Պեկինին, քանի որ նավթի գների աճը սկսում է ցնցել համաշխարհային տնտեսությունը։ Մինչդեռ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև փխրուն զինադադարը ուժի մեջ է մինչև այս չորեքշաբթի, կայունությունը անընդհատ թուլանում է։

Վերջերս, ԱՄՆ-ի կողմից Թեհրանի հետ կապված բեռնատար նավի բռնագրավումից հետո, Իրանը խոստացավ հակահարված տալ, մինչդեռ ԱՄՆ պատվիրակությունը Իսլամաբադում սպասում է բանակցությունների երկրորդ փուլին։ Չինաստանը, օգտագործելով Պակիստանի հետ իր խորը առևտրային կապերը, առանձնանում է որպես այս բանակցությունների ամենաուժեղ կողմնակիցներից մեկը։

Արդյո՞ք Իրանը դառնում է «Նոր Կարակաս»։

Որոշ վերլուծաբաններ և պաշտոնյաներ, այդ թվում՝ ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթը, ենթադրում են, որ Հորմուզի նեղուցի շրջափակումը կարող է Պեկինին նույնքան թիրախավորել, որքան Թեհրանին։ Սա մտահոգություններ է առաջացնում, որ Իրանը կարող է դառնալ «հաջորդ Կարակաս»։ Չինաստանի էներգետիկ կապերը Վենեսուելայի հետ լրջորեն վնասվել են Նիկոլաս Մադուրոյի ԱՄՆ-ի կողմից պաշտոնանկության պատճառով։

Իրանի ամենամեծ առևտրային գործընկեր Չինաստանը հատկապես խոցելի է, քանի որ իր նավթի ընդհանուր ներմուծման մոտ 10%-ը կախված է Իրանից։ Սաբանչի համալսարանի Ստամբուլի քաղաքականության կենտրոնի ավագ գիտաշխատող Ալթայ Աթլին TRT World-ին ասել է.

«Չնայած շրջափակումը բացահայտորեն չի թիրախավորում չինական տնտեսությունը, այն, անշուշտ, այդ ազդեցությունն ունի ֆոնին։ Չնայած հիմնական նպատակը Իրանին զսպելն ու Բոսֆորի մուտքը վերահսկելն է, Չինաստանը, բնականաբար, զգում է այս ճնշումը, քանի որ մեծապես կախված է տարածաշրջանից նավթի առաքումներից։ Այն նաև ազդանշան է ուղարկում Պեկինին. չինական տանկերները կարող են սահմանափակումների բախվել, ինչը իրավիճակը վերածում է Չինաստանի համար ավելի լայն աշխարհաքաղաքական մարտահրավերի»։

Ալթայ Աթլին հավելում է, որ ԱՄՆ-Չինաստան լարվածության սրման դեպքում երկարատև շրջափակումը կարող է դիտվել որպես ուղղակի տնտեսական ճնշում, սակայն սա ներկայումս հնարավոր արդյունք է, այլ ոչ թե պաշտոնական նպատակ։

Չինաստանի ռազմավարական վահանը. Կանաչ էներգիա և պաշարներ

Այնուամենայնիվ, Չինաստանը տարիներ շարունակ դիվերսիֆիկացրել է իր տնտեսությունը՝ պատրաստվելու ներկայիս շրջափակման նման ճգնաժամերի։ Հորմուզի նեղուցի փակուղին կրկին ընդգծում է Պեկինի ռազմավարության կարևորությունը՝ նվազեցնելու իր կախվածությունը բրածո վառելիքից և անցնելու կանաչ էներգիային ու էլեկտրական տրանսպորտային միջոցներին։ Reuters-ի վերլուծության համաձայն, Չինաստանն այժմ ունի էլեկտրական մեքենաների նավատորմ, որը նույնքան մեծ է, որքան աշխարհի մնացած մասը միասին վերցրած։ Նավթային ցնցումներից «գրեթե մեկուսացված» էլեկտրացանց զարգացնելով՝ ներքին ածխի և վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների, ինչպես նաև նավթի հսկայական պաշարների միջոցով, Պեկինը ստեղծել է իր համար զգալի ռազմավարական բուֆեր։

Թրամփի, Սիի և Իրանի հավասարումը

Նախագահ Դոնալդ Թրամփը մայիսի 14-15-ը Պեկինում հանդիպելու է Չինաստանի առաջնորդ Սի Ցզինպինի հետ՝ քննարկելու հարցերի լայն շրջանակ՝ համաշխարհային կարգի ապագայից մինչև սակագնային քաղաքականություն: Գագաթնաժողովը, որը նախապես նախատեսված էր գարնան սկզբին, հետաձգվել էր փետրվարի 28-ին Իրանի դեմ ԱՄՆ-Իսրայել պատերազմի սկսվելուց հետո:

Ուրբաթ օրը, այն բանից հետո, երբ Թեհրանը կարճ ժամանակով բացեց Հորմուզի նեղուցը՝ որպես Իսրայել-Լիբանան հրադադարի հետ կապված ժեստ, Թրամփը Truth Social-ում գրել էր, որ նախագահ Սին «շատ ուրախ է» դրա համար՝ փորձելով ազդարարել երկու առաջնորդների միջև անձնական ամուր կապերի մասին: Սակայն այս «ուրախությունը» կարճատև էր: Թրամփի կոշտ հայտարարություններից հետո, որ նեղուցի բացումը ԱՄՆ-ի ռմբակոծության և ծովային շրջափակման արդյունք էր, Թեհրանը արագորեն հետ քաշվեց: Իրանի հեղափոխական պահապանների կորպուսը (ԻՀՊԿ) շաբաթ օրը հայտարարեց, որ նեղուցը կրկին փակ է ԱՄՆ-ի հետ կապված բոլոր նավերի համար՝ հղում անելով ամերիկյան նավահանգիստների շարունակական շրջափակմանը:

«Թունավոր» ազդեցության վտանգ գագաթնաժողովի վրա

Վերլուծաբանները նշում են, որ Իրան-ԱՄՆ լարվածությունը կարող է «թունավոր» ազդեցություն ունենալ Թրամփ-Սի գագաթնաժողովի վրա: Արևմտյան լրատվամիջոցների հաղորդագրությունները ենթադրում են, որ չինական արբանյակը օգնել է Թեհրանին ճշգրիտ թիրախավորել Պարսից ծոցում գտնվող ամերիկյան բազաները: Չնայած Չինաստանի կողմից Իրանին զենք մատակարարելու մեղադրանքներին, Թրամփը հայտարարել է, որ Սին անձամբ վստահեցրել է իրեն, որ Պեկինը չի զինի Իրանին:

Քաղաքագետ Յաշար Սարին ասում է. «Սի-Թրամփ հանդիպումը կարող է ավելի ազդեցիկ լինել, քան Իրանի հակամարտության ուղղությունը որոշելու որևէ այլ գործոն»: Սարին, որը նաև աշխատում է Իբն Հալդունի համալսարանի Հայդար Ալիևի անվան Եվրասիական ուսումնասիրությունների կենտրոնում, նշում է, որ Թրամփը պետք է ավելի զգույշ լինի Իրանից կամ Իրանից Պարսից ծոց գնացող չինական նավերը կանգնեցնելու հարցում. հակառակ դեպքում հարաբերությունները կմտնեն ռիսկային ուղի:

Ալթայ Աթլին զգուշացնում է. «Եթե ԱՄՆ-Չինաստան երկխոսությունը լիակատար փակուղի մտնի, հարաբերություններում ցանկացած դրական զարգացում կկանխվի»: Սակայն, Աթլըն, նշելով, որ Չինաստանի հարաբերությունները Իրանի հետ «ավելի շատ պրագմատիկ գործընկերություն են, քան դաշինք», կանխատեսում է, որ Պեկինը ռազմանավեր չի ուղարկի Թրամփի շրջափակումը հետ մղելու համար։

Իրանի աշխարհաքաղաքականություն. Ինչու է այն կարևոր Չինաստանի համար

Իրանը կենսականորեն կարևոր տարանցիկ ուղի է Չինաստանի համար, ոչ միայն իր նավթային պաշարների և հակաարևմտյան դիրքորոշման, այլև Կենտրոնական Ասիայի և Մերձավոր Արևելքի միջև իր ռազմավարական դիրքի պատճառով: Յաշար Սարիի խոսքով՝ ներկայիս ռեժիմի փլուզումը և դրա փոխարինումը արևմտամետ կառավարությամբ կարող է վտանգել Չինաստանի շահերը Թեհրանում, ինչպես նաև նրա ազդեցությունը Կենտրոնական Ասիայում և Մերձավոր Արևելքում: Այս սցենարում ԱՄՆ-ն և այլ արևմտյան պետություններ կարող են հասնել Կենտրոնական Ասիա Իրանի միջոցով՝ դժվարին դրության մեջ դնելով Պեկինին և Մոսկվային, որոնք հզոր են տարածաշրջանում:

Մասնագետները նշում են, որ Չինաստանը չի ցանկանում, որ հակամարտությունը վերաճի ավելի բռնի բախումների, քանի որ նման իրավիճակը կստիպի Պեկինին վերանայել Մերձավոր Արևելքի և Կենտրոնական Ասիայի վերաբերյալ իր բոլոր տնտեսական և քաղաքական ծրագրերը: Պատերազմի շարունակությունը կարող է հանգեցնել արմատական ​​և անցանկալի տեղաշարժի ներկայիս միջազգային առևտրային համակարգում, որը սպասարկում է Չինաստանի գլոբալ տնտեսական քաղաքականությունը:

Յաշար Սարին ասում է. «Պեկինը կարող է մտահոգված լինել, որ այլ արևմտյան պետություններ կարող են կողմ լինել ԱՄՆ-Իսրայել զույգին՝ Իրանի դեմ, չնայած Թրամփի հրապարակային քննադատություններին այնպիսի առաջնորդների հետ, ինչպիսիք են Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան»։ Չինաստանը ցանկանում է, որ հակամարտությունն ավարտվի այնպես, որ սրվեն ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի միջև տարաձայնությունները և հանգեցնի այլընտրանքային անվտանգության որոնումների Պարսից ծոցի պետությունների շրջանում։ Սարին հավելում է. «Չինաստանի դերը Սաուդյան Արաբիայի և Իրանի հարաբերությունների կարգավորման գործում ցույց է տալիս, որ Պեկինը ցանկանում է ընդլայնել իր միջնորդական դերը տարածաշրջանում։ Հետևաբար, եթե Իրանի հակամարտությունն ավարտվի այնպես, որ հաստատվի Չինաստանի ներկայության կարևորությունը տարածաշրջանում, դա կլինի նրանց համար լավագույն սցենարը»։