Սիբիրում գործող Իրկուտսկի ժանտախտի դեմ պայքարի գիտահետազոտական ինստիտուտում տեղի ունեցած միջադեպից հետո մի քանի մարդ կարանտինի է ենթարկվել։
Թեև Ռուսաստանի վարակիչ հիվանդությունների գծով գերատեսչությունը՝ «Ռոսպոտրեբնադզորը», նվազեցրեց հետազոտողի մահվան և նրա աշխատանքի միջև կապի նշանակությունը, այդ դեպքը հարցեր առաջացրեց թոքային ժանտախտի վերաբերյալ։
ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը և Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնները հայտարարել են, որ ուշադրությամբ հետևում են իրավիճակին։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը նույնպես հայտնել է, որ կապի մեջ է Ռուսաստանի առողջապահական մարմինների հետ՝ մանրամասները, իրականացվող թեստերը և հանրային առողջության ոլորտում հնարավոր գլոբալ հետևանքները ճշտելու նպատակով։
Կազմակերպության ներկայացուցիչը հայտնել է, որ, ընթացիկ ոչ պաշտոնական տվյալների համաձայն, բնակչության համար հանրային առողջությանը սպառնացող վտանգը, կարծես թե, ցածր է։
Ի՞նչ է թոքային ժանտախտը։
Թոքային ժանտախտը հայտնի է որպես թոքերի հազվադեպ հանդիպող և մահացու վարակ, որը հարուցվում է Yersinia pestis բակտերիայի կողմից։
Գիտնականները թոքային ժանտախտը համարում են վարակի ամենավտանգավոր ձևը։
Գոյություն ունեն նաև ժանտախտի այլ տեսակներ, որոնք հարուցվում են Yersinia pestis բակտերիայի կողմից և ախտահարում են մարմնի տարբեր մասեր։
Բուբոնային ժանտախտը՝ հիվանդության ամենատարածված ձևը, սովորաբար զարգանում է լվի խայթոցից հետո կամ երբ բակտերիաները օրգանիզմ են թափանցում մաշկի վրա եղած կտրվածքի միջոցով։
Վարակը հանգեցնում է ավշային հանգույցների այտուցվածության և ցավոտության ու կարող է վերաճել սեպտիցեմիկ ժանտախտի։
Սեպտիցեմիկ ժանտախտը, որը վարակում է արյան հունը, կարող է հանգեցնել օրգանների անբավարարության, ինչպես նաև կարող է ուղղակիորեն առաջանալ լվի խայթոցից։
Մյուս կողմից՝ ըմպանային ժանտախտը ախտահարում է կոկորդը՝ վարակիչ հարուցչի ներթափանցումից հետո։
Ինչպե՞ս է փոխանցվում թոքային ժանտախտը։
Թոքային ժանտախտը բակտերիալ վարակի միակ ձևն է, որն անմիջականորեն փոխանցվում է մարդուց մարդուն։ Հազալիս կամ փռշտալիս մարդու արտաշնչած կաթիլները պարունակում են այդ բակտերիաները։
Վարակված կենդանիներից արտազատվող կաթիլները նույնպես կարող են փոխանցել հիվանդությունը։
Միացյալ Նահանգներում թոքային ժանտախտի՝ մարդուց մարդուն փոխանցման վերջին փաստագրված դեպքը գրանցվել է 1924 թվականին Լոս Անջելեսում տեղի ունեցած բռնկման ժամանակ։
Որո՞նք են թոքային ժանտախտի ախտանիշները։
Թոքային ժանտախտի դեպքում մասնիկները հաստատվում են թոքերում՝ առաջացնելով ծանր թոքաբորբ և դժվարացնելով շնչառությունը։ Ախտանշանները կարող են ի հայտ գալ վարակվելուց հետո 24 ժամվա ընթացքում։
Այլ ախտանիշներից են՝ ջերմություն, դող, գլխացավ, մարմնի ցավեր, գլխապտույտ, թուլություն, հոգնածություն, սրտխառնոց, փսխում և լուծ։
Առանց բուժման հիվանդությունը գրեթե միշտ մահվան է հանգեցնում։ Ինչպե՞ս է բուժվում թոքային ժանտախտը։ Բժիշկները կարող են բուժել ժանտախտը՝ կիրառելով հակաբիոտիկների 10–14-օրյա կուրս։
Ցիպրոֆլոքսացինը, լևոֆլոքսացինը, մոքսիֆլոքսացինը, գենտամիցինը և ստրեպտոմիցինն առավել հաճախ կիրառվող դեղամիջոցներն են։
Վարակի առաջին 24 ժամվա ընթացքում հակաբիոտիկներ ստացող պացիենտներն ունեն ողջ մնալու ամենաբարձր հավանականությունը։
Բժիշկները կարող են նաև աջակցող բուժման միջոցով պացիենտներին ապահովել թթվածնով, հեղուկներով և հանգստով։
Արդյոք գոյություն ունի ժանտախտի դեմ պատվաստանյութ։ Թեև ժանտախտի դեմ պատվաստանյութեր կիրառվում են դեռևս 19-րդ դարից, հստակ հայտնի չէ՝ արդյոք դրանք պաշտպանում են թոքային ժանտախտից։
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը չի խորհուրդ տալիս պատվաստումներ իրականացնել, բացառությամբ բարձր ռիսկային խմբերի, ինչպիսիք են լաբորատորիայի աշխատակիցները, ովքեր մշտապես ենթարկվում են վարակման վտանգի։
Ինչո՞ւ է ժանտախտը դեռևս հանդիպում այսօր։
Թեև մարդիկ ժանտախտի մասին գիտեն պատմական աղբյուրներից կամ գրքերից, այդ հիվանդությունը շարունակում է գոյություն ունենալ մինչ օրս։
Վարակաբան դոկտոր Թայլեր Էվանսը նշում է, որ ժանտախտը նաև որպես փոխաբերություն է օգտագործվում՝ նկարագրելու աղքատությունն ու համաճարակները։
«Սև մահ» անվանումով հայտնի վարակը 14-րդ դարում Եվրոպայում խլել է ավելի քան 50 միլիոն մարդու կյանք։ Թեև հակաբիոտիկների շնորհիվ հիվանդությունը դարձել է ավելի հեշտ կառավարելի, ժանտախտը շարունակում է գոյություն ունենալ բոլոր մայրցամաքներում՝ բացառությամբ Օվկիանիայի։
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով՝ 1990-ական թվականներից ի վեր մարդկանց շրջանում գրանցված դեպքերի մեծ մասը տեղի է ունեցել Աֆրիկայում։
Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնների տվյալներով՝ ԱՄՆ-ում թոքային ժանտախտից մահվան վերջին դեպքը գրանցվել է Արիզոնայում 2025 թվականի հուլիսին։
Ենթադրվում է, որ հիվանդ կատուների հետ աշխատող երիտասարդը վարակվել է հենց այդ կենդանիներից։ Կատուների հետ շփում ունեցած այլ անձանց մոտ հիվանդության որևէ ախտանիշ չի հայտնաբերվել։
Էվանսը նշում է, որ ժանտախտի վտանգը մեծանում է էկոլոգիական փոփոխությունների և հանրային առողջապահության ենթակառուցվածքների թերությունների պատճառով։
Նշելով, որ հիվանդությունը կարելի է արագ ախտորոշել՝ Էվանսն ընդգծում է, որ հակաբիոտիկները չափազանց արդյունավետ են դրա դեմ։
Որքա՞ն մեծ է հիվանդության վտանգը համաշխարհային մասշտաբով։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը հայտարարել է, որ բնակչության համար վտանգը, ըստ երևույթին, ցածր է։
Վարակաբան դոկտոր Ռուտուլ Դալալը նշել է, որ թոքային ժանտախտով վարակված անձինք շատ արագ են հիվանդանում, և դա կարող է դանդաղեցնել հիվանդության հնարավոր տարածումը։
Դալալը նշել է, որ պացիենտների համար շատ դժվար է կատարել առօրյա գործողություններ կամ ճամփորդել։
Ախտանիշները կարող են ի հայտ գալ վարակմանը ենթարկվելուց ընդամենը 24 ժամ անց։ Քանի որ Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի միջև ուղիղ չվերթներ չկան, ենթադրվում է, որ վարակված անձի մոտ ախտանիշները կդրսևորվեն մինչև ԱՄՆ հասնելը։
Դալալը նշել է, որ COVID-ի համավարակի իրադարձությունների համեմատ՝ ներկայիս իրավիճակը նման մասշտաբների չի հասել, և նրանք հույս ունեն, որ այն կմնա վերահսկողության տակ։
Ժանտախտով հիվանդների շրջապատում գտնվողներին փորձագետները խորհուրդ են տալիս խուսափել հիվանդների հետ անմիջական շփումից և զգուշացնում են վարակված կենսաբանական հեղուկների հետ առնչվելիս զգուշավորություն ցուցաբերելու անհրաժեշտության մասին։
Թոքային ժանտախտով հիվանդներին խնամող անձնակազմը պարտավոր է կրել պաշտպանիչ ստանդարտ հանդերձանք և ընդունել կանխարգելիչ հակաբիոտիկներ։
Վարակման հավանականության դեպքում առողջապահական մարմինները հսկողության տակ են առնում վարակված անձի ընտանիքի անդամներին և մերձավոր շփում ունեցած այլ անձանց՝ նրանց հակաբիոտիկներ տրամադրելով մինչև հիվանդության ի հայտ գալը։
Խորհուրդ է տրվում նաև կանոնավոր կերպով լվանալ ձեռքերը օճառով և ջրով։
