Արհեստական բանականությունն այլևս պարզապես գործիք չէ։ Այն դառնում է ուժ, որը որոշում է, թե ով ինչ է ասում։
Բարև ձեզ։ Այսօր ձեզ ենք ներկայացնում Յուսուֆ Օզքըրի կողմից TRT Deutsch-ի համար պատրաստված հետաքրքիր վերլուծություն։ Արհեստական բանականության արագ զարգացումները հիմնարար կերպով փոխում են գիտությունը, կրթությունը, արդյունաբերությունը, լրատվամիջոցները և հաղորդակցությունը։ Արհեստական բանականությունն այլևս ապագայի տեխնոլոգիա չէ. այն դարձել է համաշխարհային ուժ՝ իշխանությունը պահելու և ապագան ձևավորելու առումով։
Եվ այս փոխակերպման ամենացայտուն արտացոլումը, թերևս, տեղի է ունենում ամենազգայուն ոլորտում՝ լրագրության մեջ։
Աշխարհում խնդրահարույց դեպքերը և Գերմանիայում արհեստական բանականության կողմից ստեղծված կարծիքների վերաբերյալ շարունակվող բանավեճը շատ հստակ ուղերձ են հղում. թափանցիկությունը, հաշվետվողականությունը և խմբագրական վերահսկողությունը այլևս հետաձգվող հարցեր չեն:
Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ տեխնոլոգիական ընկերությունների գերիշխանությունը արհեստական բանականության ոլորտում ստեղծում է նոր կախվածություններ: Նրանց համակարգերը ավելի ու ավելի են ձևավորում գլոբալ տեղեկատվական համակարգերը, մեկնաբանությունները և բովանդակությունը:
Հետևաբար, այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են Չինաստանը և Թուրքիան, մշակում են իրենց սեփական տեխնոլոգիական այլընտրանքները: Նախագահ Էրդողանի կողմից հայտարարված Թուրքիայի արհեստական բանականության 2026-2030 թվականների գործողությունների ծրագիրը ոչ միայն տեխնոլոգիական արդիականացում է, այլև թվային ինքնիշխանության և ռազմավարական ինքնավարության ձգտման կոնկրետ արտացոլում:
Հիմա անցնենք էթիկական բանավեճի երկու հիմնարար չափանիշներին
Առաջին չափանիշը՝ արհեստական բանականության կողմից ստեղծված բովանդակության չեզոքության հարցը։
Օրինակ, որոշ արհեստական բանականության համակարգեր կարող են որոշակի քաղաքական կամ գաղափարախոսական շրջանակներ ներկայացնել այնպես, կարծես դրանք օբյեկտիվ տեղեկատվություն լինեն։ Սա լուրջ խնդիր է լրագրողների և օգտատերերի համար։ Քանի որ նման ալգորիթմական կողմնակալությունների հայտնաբերումը, ստուգումը և վերացումը ստեղծում է լրացուցիչ աշխատանքային ծանրաբեռնվածություն և խաթարում է արհեստական բանականության նկատմամբ վստահությունը։
Երկրորդ չափանիշն անմիջականորեն վերաբերում է մեդիա ոլորտին. հարցեր այն մասին, թե ինչպես է ստեղծվում լրագրողական բովանդակությունը, որքանով կարող է արհեստական բանականությունը օգտագործվել լրատվական հաղորդումներում և որտեղից է սկսվում լրագրողական պատասխանատվությունը։
Այս բանավեճի կենտրոնում Գերմանիան է։ «Jüdische Allgemeine» թերթը ջնջել է «Tagesspiegel»-ի նախկին հրատարակիչ Ստեֆան-Անդրեաս Կասդորֆի երկու հոդվածները՝ արհեստական բանականության կողմից ստեղծված լինելու կասկածանքով։ Դրանից հետո գլխավոր խմբագիրը հայտարարել է ավելի խիստ կանոնների մասին. խմբագրականներն ու մեկնաբանությունները այժմ մանրակրկիտ կուսումնասիրվեն՝ պարզելու համար, թե դրանք գրվել են մարդկանց կողմից, թե ստեղծվել են արհեստական բանականության կողմից։
«Ֆրանկֆուրտեր Ալգեմայնե Ցայթունգը» իր կայքից հեռացրել է Թյուրինգիայի նախարար-նախագահի հյուր-հոդվածը: Die Zeit-ի հետաքննության համաձայն՝ «Թվային նախարար» վերնագրով հրապարակված մի քանի հյուր-հոդվածներ նույնպես խնդրահարույց են եղել: Այնուամենայնիվ, կարևոր է պարզաբանել, որ սա միայն Գերմանիային բնորոշ խնդիր չէ: Արհեստական բանականության կողմից ստեղծված բովանդակությունը վաղուց համաշխարհային երևույթ է: Եվ եթե հստակ հակազդեցություններ չձեռնարկվեն, օրիգինալ և արհեստական բանականության կողմից ստեղծված բովանդակության միջև տարբերակումը գնալով դժվար կլինի: Բանավեճի հիմքում ընկած են երեք հիմնարար հարցեր՝ թափանցիկություն, խմբագրական պատասխանատվություն և ընթերցողի վստահություն:
Ուրեմն ո՞րն է լուծումը
Արհեստական բանականության կիրառումն այժմ ամենօրյա լրագրողական պրակտիկայի մաս է կազմում։ Այն առկա է յուրաքանչյուր փուլում՝ հետազոտությունից մինչև տեսողական խմբագրում և տեքստի ստեղծում։ Սա մերժելը անիրատեսական է։
Սակայն կարևոր է, որ այս կիրառումը համապատասխանի հստակ էթիկական չափանիշների։
Գերմանական մամուլի խորհուրդը նաև ընդգծում է հետևյալը. կարևորը ոչ միայն արհեստական բանականության օգտագործման շրջանակն է, այլև լրագրողական հիմնարար սկզբունքների պահպանումը, ինչպիսիք են աշխատասիրությունը, ճշգրտությունը, պատասխանատվությունը և թափանցիկությունը:
Եվ ամենակարևոր կետը հետևյալն է. պատասխանատվությունը միշտ կրում են մարդիկ: Արհեստական բանականությունը կարող է սխալներ թույլ տալ, կեղծել տեղեկատվություն և ստեղծել մակերեսային բովանդակություն: Հետևաբար, լրագրողները պետք է ճշգրիտ հրահանգներ տան, ստուգեն արդյունքները և տեքստին ավելացնեն իրենց սեփական մեկնաբանությունը, ոճը և տեսակետը: Եթե արհեստական բանականությունը միտումնավոր օգտագործվում է մանիպուլյացիայի կամ ապատեղեկատվության համար...
...էթիկական բանավեճն ավարտվում է։ Սկսվում է իրավական պատասխանատվությունը։
