Շվեդական ակադեմիայում կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարվեց գրականության ոլորտում 2026 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրը։

Ըստ հայտարարության՝ մրցանակին արժանացավ կանադացի գրող Էնն Քարսոնը՝ իր «համարձակ և նորարարական ստեղծագործությունների համար, որոնք դասական ավանդույթի հետ խաղարկային երկխոսության միջոցով ժամանակակից գրականության նոր ձևեր են ստեղծում»։

Գրականության ոլորտում 2025 թվականի Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է 72-ամյա հունգարացի գրող և սցենարիստ Լասլո Կրասնահորկային՝ նրա «ազդեցիկ և տեսլական» ստեղծագործությունների համար։

Ո՞վ է Էնն Քարսոնը։

1950 թվականին Կանադայի Տորոնտո քաղաքում ծնված Կարսոնը հայտնի է որպես բանաստեղծուհի, գրող, թարգմանչուհի և գիտնական։

Ուսանելով Տորոնտոյի համալսարանում, որտեղ նա նաև ստացել է մագիստրոսի և դոկտորի աստիճաններ, Կարսոնը 1979 թվականից ի վեր դասավանդել է դասական գրականություն, համեմատական ​​գրականագիտություն և ստեղծագործական գրի արվեստ Կանադայի և Միացյալ Նահանգների տարբեր բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում, այդ թվում՝ ՄաքԳիլի, Միչիգանի, Նյու Յորքի և Փրինսթոնի համալսարաններում։

Քարսոնի առավել հայտնի գրքերից են՝ «Էրոսը՝ քաղցր-դառը» (Eros the Bittersweet), «Կարմիրի ինքնակենսագրությունը» (Autobiography of Red), «Տղամարդիկ ոչ աշխատանքային ժամերին» (Men in the Off Hours) և «Ամուսնու գեղեցկությունը» (The Beauty of the Husband)։

Մինչ օրս հրատարակելով բազմաթիվ ստեղծագործություններ և թարգմանություններ՝ Քարսոնն արժանացել է բազմաթիվ գրական մրցանակների։

2005 թվականին Քարսոնն արժանացել է Կանադայի շքանշանի՝ կանադական գրականության մեջ ունեցած ներդրման համար։

Նոբելյան մրցանակների մասին

Նոբելյան հիմնադրամի կողմից (որը հիմնադրվել է 1900 թ. հունիսի 29-ին՝ շվեդ Ալֆրեդ Նոբելի մահից հետո և նրա կտակի համաձայն) մարդկությանը ծառայած անձանց շնորհվող մրցանակները համարվում են աշխարհի ամենահեղինակավոր մրցանակները։

Նոբելյան մրցանակները Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի, Շվեդական ակադեմիայի, Կարոլինսկա ինստիտուտի և Նորվեգական նոբելյան կոմիտեի կողմից շնորհվում են այն անհատներին կամ կազմակերպություններին, որոնք ճանաչվել են առավել ակնառու հաջողությունների հասած հինգ ոլորտներում՝ ֆիզիկա, քիմիա, գրականություն, խաղաղություն և բժշկություն։

Բացի դրանցից՝ 1969 թվականին առաջին անգամ շնորհվեց Նոբելյան մրցանակ տնտեսագիտության ոլորտում՝ այն բանից հետո, երբ 1968 թվականին Շվեդիայի կենտրոնական բանկը որոշեց Ալֆրեդ Նոբելի հիշատակին նվիրված մրցանակ հիմնել տնտեսագիտության բնագավառում։

Նոբելյան մրցանակները դափնեկիրներին հանձնվում են ամեն տարի դեկտեմբերի 10-ին՝ Ալֆրեդ Նոբելի մահվան տարելիցին կայացող արարողության ժամանակ։

Մյուս կողմից՝ 1901 թվականին մրցանակաբաշխության մեկնարկից ի վեր եղել են մի քանի տարիներ, երբ մրցանակները չեն շնորհվել։ Այն դեպքերի մեծ մասը, երբ մրցանակները (որոնք ընդհանուր առմամբ հանձնվել են 49 անգամ) չեն շնորհվել, բաժին է ընկել Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակահատվածներին։ Մրցանակաբաշխության արարողությունները չեն կայացել նաև 2020 և 2021 թվականներին՝ COVID-19-ի համավարակի պատճառով։